Metselen onder ongunstige omstandigheden

Dit jaar hebben we voor Nederlandse (bouw)begrippen te maken met extreme weersomstandigheden. Eerst een lange vorstperiode en in de zomer veel zon met hoge temperaturen. Regelmatig komen er dan vragen over de mogelijke beperkingen bij de realisatie van metselwerk door het weer. Voor een goed resultaat zijn een gedegen morteladvies en het treffen van maatregelen bij de verwerking cruciaal.

Wateropname
De vochtigheid van metselbaksteen op het moment van verwerken verdient aandacht. Het gebruik van te droge of te natte stenen kan een slechte verwerkbaarheid en/of tot een slechte hechting van de metselmortel leiden. Het wateropnemend karakter van de steen uitgedrukt in de ‘initiële wateropzuiging’, speelt hierbij een belangrijke rol. De initiële wateropzuiging is een maat voor de hoeveelheid water die een vooraf gedroogde baksteen in de eerste minuut in contact met water (5 mm diep) kan opzuigen. Dit getal uitgedrukt in kg/(m2*min) is ook zeer belangrijk voor het geven van een juist morteladvies. In de praktijk en vastgelegd in BRL 1007 worden vier categorieën onderscheiden (tabel 1).

Tabel 1: Indeling initiële wateropzuiging volgens BRL 1007

Aanbevelingen
Onder normale omstandigheden gelden de volgende aanbevelingen:

Te droge stenen kan men voor verwerking geschikt maken door de steenpakketten een à twee dagen voor verwerking beperkt nat te maken en alleen aan de bovenzijde afgedekt te laten drogen, zodat de stenen winddroog – dat wil zeggen droog aan de buitenkant en vochtig binnenin– verwerkt kunnen worden.

Warm weer
Geadviseerd wordt altijd een gedetailleerd metselmorteladvies aan de producent van de prefab metselmortel te vragen, met het advies voor de verwerking van de metselspecie en metselbaksteen. Naast de eigenschappen van de metselbaksteen zal in het advies ook rekening worden gehouden met de klimaatomstandigheden tijdens de verwerking.

Bij hoge luchttemperaturen, maar vooral bij bezonning van het metselwerk, moet extra aandacht worden besteed aan de voorbevochtiging van het metselwerk, respectievelijk moet worden nabehandeld. Sterke bezonning moet worden voorkomen. Het gebruik van te droge stenen kan tot een slechte hechting van de metselmortel leiden of zelfs tot het verbranden van de mortel. Onder deze omstandigheden moeten sterk zuigende stenen (IW4) daadwerkelijk goed worden bevochtigd en wordt geadviseerd ook de stenen uit klasse IW3 te bevochtigen.
Er zijn tegenwoordig metselmortels op de markt voor het verwerken van zeer sterk zuigende stenen, zonder dat deze zijn voorbevochtigd. Dit type mortel kan (in overleg met de mortelproducent) bij hoge temperaturen ook worden gebruikt voor normaal zuigende stenen (klasse IW3).

Het voegwerk moet voldoende tegen extreme uitdroging door bezonning of (schrale) wind worden beschermd. Dit kan enkel door de gevels vooraf voldoende te bevochtigen om onttrekking van water aan de mortel te voorkomen. De in de voegruimte aangebrachte voegspecie moet worden nabehandeld door middel van herhaald aanbrengen van water met behulp van een nevelspuit. Deze zomer is bij zeer hoge temperaturen regelmatig geadviseerd het voegen maar even uit te stellen omdat het risico op verbranden van de voegspecie te groot was.

Vorst
Bevriezen van "vers" metselwerk kan tot aanzienlijke schade leiden. Geadviseerd wordt beschermende maatregelen te nemen bij luchttemperaturen lager dan 0 ºC.
Dek tassen bakstenen af zodanig dat er geen ijsvorming in de steentassen optreedt. Diverse producenten van mortels brengen producten op de markt die het mogelijk maken ook bij vorst te metselen (tot circa -5 °C). Volg bij gebruik van prefab metselmortel altijd de specifieke aanwijzingen van de metselmortelproducent op.

In de Uitvoeringsrichtlijn voor Metselwerkconstructies (BKB Publikatie Nr. PBL0357/98) is in art. 5.5.1 Klimaatomstandigheden over het vermetselen van stenen, blokken en elementen, het volgende opgenomen: