Duurzaamheid en Grondstoffen

De Nederlandse baksteenindustrie produceert jaarlijks tussen de 1 en 1,5 miljard metselstenen en straatstenen. De belangrijkste grondstof is klei. Jaarlijks wordt circa 2 miljoen kubieke meter klei gewonnen. Driekwart deel is afkomstig uit de stroomgebieden van de grote rivieren in Nederland. De rest komt van elders, zowel van elders in Nederland als vanuit omringende landen.

Kleiwinning is een kleinschalige vorm van oppervlakte-delfstoffenwinning. Zelden is meer dan 3 à 4 hectare gelijktijdig in exploitatie. Achter de winning aan wordt het wingebied vrijwel altijd meteen weer heringericht.
Bovendien beperkt de winning zich meestal tot het wegnemen van een bovenlaag van 2/2,5 meter. Hierdoor kan in combinatie met het winnen van klei feitelijk iedere gewenste nabestemming worden teruggebracht.

In het verleden werd in Nederland op deze wijze vrijwel altijd agrarisch grasland teruggebracht door middel van hercultivering. Het land werd weer terug gegeven aan de boeren.
Naarmate met name in de buitendijkse gebieden van de grote rivieren het natuurbelang in de loop der tijd toenam, werd steeds vaker nieuwe natuur ontwikkeld. De grote aanzet hiertoe werd gegeven door het zogeheten 'Plan Ooievaar'. Dit is de naam voor de winnende inzending van een in 1987 door de Geo Wijers Stichting uitgeschreven prijsvraag over gebiedsontwikkeling.

Essentie van het plan is dat hiermee de techniek van het reliëfvolgend ontkleien werd geïntroduceerd. De kleilaag wordt daarbij teruggegraven tot op de onderliggende zandlaag. Hierdoor worden vroegere geulenpatronen en reliëf weer zichtbaar. Op de daarmee gerealiseerde ondergrond ontwikkelt zich reeds binnen enkele jaren een zeer grote biodiversiteit aan flora en fauna.Dit blijkt op haar beurt weer een goede voedingsbodem voor de komst van talrijke vogelsoorten.

Sinds het begin van de jaren '90 van de vorige eeuw zijn op deze wijze in combinatie met kleiwinning voor de Nederlandse baksteenindustrie vele duizenden hectares nieuwe (rivier-) natuur ontwikkeld. De Nederlandse baksteenindustrie draagt zo actief haar steentje bij aan het ecologisch herstel van rivierengebieden terwijl tevens de rivierveiligheid wordt gediend.

Actuele voorbeeldprojecten van deze, naar hedendaagse begrippen, innovatieve manier van grondstofwinning zijn:
- de Millingerwaard bij Millingen
- de Bylandtse Waard en de Steenwaard bij Lobith/Tolkamer
- de Afferdensche en Deesterwaarden in de gemeente Druten
- de Leeuwensche Waard bij Boven-Leeuwen
- de Schipperswaard in Echteld
- Passewaaij in de gemeente Tiel
- de Dreumelsche Waard bij Dreumel
- de Blauwe Kamer bij Wageningen

Als gezegd, kleiwinning schept in de uiterwaarden ook meer ruimte voor berging en doorstroming van rivierwater. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de realisatie van grootschalige werken (Ruimte voor de Rivier) in de praktijk gecombineerd wordt met kleiwinning voor de baksteenindustrie op diverse plaatsen. Door werk met werk te maken worden meerdere doelen gediend!

infobladen | duurzaamheid | vaak gestelde vragen