MAATVOERING
VAN BAKSTEEN EN METSELWERK
KNB info 14
Baksteen is een grof keramisch
product, met klei als natuurlijke grondstof. Afhankelijk
van de plaats waar klei gedolven wordt, treden er
verschillen op in samenstelling, die niet alleen
invloed uitoefenen op het latere kleurbeeld van
de baksteen maar ook op de maatvastheid van het
eindproduct. Hedendaagse baksteenfabrieken werken
met de allermodernste procestechnieken voor (voor)bewerking
van klei en met geavanceerde, computergestuurde
drogerijen en stooktechnieken. Desondanks is het
niet mogelijk een product met een uniforme maatvoering
te maken. Zo zullen er in producten vanuit één
en dezelfde fabriek maatverschillen aanwezig zijn
tussen de verschillende kleuren baksteen. Dit komt
door de verschillen in krimpgedrag van de samenstellende
kleisoorten. Zo is het mogelijk dat stenen die geleverd
worden op de bouwplaats een andere maat vertonen
dan de stenen die, soms wel 2 of 3 jaar eerder,
werden bemonsterd.
Vaak is dit een bron voor discussie of ergernis.
Maar er zijn mogelijkheden dit te vermijden.
Baksteen norm NEN-EN 771-1
Sinds 1 april 2006 is NEN-EN 771-1 van kracht.
De Europese productrichtlijn voor metselbaksteen.
Op basis hiervan wordt het CE-merk afgegeven.
In NEN-EN 771-1 zijn niet langer de begrippen waalformaat,
vechtformaat, etc. vastgelegd.
Deze formaataanduidingen mogen, vanuit historisch
besef, wel gebruikt blijven worden, opdat men weet
over wat voor soort product men spreekt.
Ten behoeve van objectieve productinformatie van
fabrikant naar afnemer, moet de fabrikant vóór
de daadwerkelijke productie de gemiddelde maat van
het product declareren met de bijbehorende tolerantie
(T) op de gemiddelde maat alsook op de maatspreiding
(R).
De afmetingen, de toleranties en de maatspreiding
worden bepaald volgens NEN-EN 772-16 en aanvullingen
in NEN-EN 771-1. De fabrikant kan met Tm, resp.
Rm kleinere of grotere afwijkingen declareren.
Maattoleranties; De toleranties op
de gedeclareerde gemiddelde maat mag in de praktijk
een factor T1, T2 of Tm afwijken.
Toleranties +
of - t.o.v. gemiddelde maat (L x B x H)
T1: + (6 / 4 / 3) [ mm ]
T2: + (4 / 3 / 2) [ mm ]
Tm: een andere afwijking in
mm |
Maatspreiding
Dit is het maatverschil tussen de kleinste en grootste
steen uit een partij (random 10 monsters uit een
partij).
Maximaal verschil
grootste - kleinste (L x B x H)
R1: 9 / 6 / 4 [ mm ]
R2:
4 / 3 / 2 [ mm ]
Rm: een
andere maatspreiding in mm |
Steenmaat
Dit betekent dat voor een steen met een gedeclareerde
gemiddelde maat van (L x B x H):
210 x 100 x 50 mm, het volgende beeld ontstaat:
| Maattolerantie |
| |
L |
B |
H |
| T1 |
204 - 216 |
96 - 104 |
47 - 53 |
| T2 |
206 - 214 |
97 - 103 |
48 - 52 |
| Tm |
gedeclareerde kleinere of grotere
afwijkingen |
Maatspreiding
Bij een gedeclareerde gemiddelde maat, mag in een
monster van 10 stenen uit een partij het verschil
in maat tussen de grootste en de kleinste steen,
niet meer bedragen dan:
| |
| |
L |
B |
H |
| R1 |
9 |
6 |
4 |
| R2 |
4 |
3 |
2 |
| Rm |
gedeclareerde kleinere of grotere
afwijkingen |
Maatvoering op tekening
Bij het ontwerpen van gebouwen is het praktijk geworden
dat tekeningen al in dit stadium van een nauwkeurige
maatvoering worden voorzien.
De ontwerper die baksteen in de gevel toepast wil
in deze fase al weten wat de maat van de gekozen
baksteen is. Samen met de bepaling van de dikte
van lint- en stootvoeg wordt de maatvoering van
het gevelmetselwerk hiermee vastgelegd.
Opmeten van stenen uit een typemonster, voor de
maatvoering op tekening, zal altijd tot problemen
lijden. Tussen tijdtip van tekenen en werkelijke
realisering van het project kan soms veel tijd verstrijken.
Baksteenfabrikanten kunnen vaak pas kort voor levering
een gemiddelde maat declareren. Bij vroegtijdige
vraag om declaratie zullen de marges t.a.v. tolerantie
en spreiding ruimer zijn dan kort voor productie
en levering.
Het is daarom zaak om in overleg met de fabrikant
afspraken te maken over de mogelijkheden van nauwkeuriger
declaraties. Alleen op basis van een leveringsmonster
(uit de reeds geproduceerde partij), waarin alle
karakteristieken van de sortering voorkomen, kan
een juiste gemiddelde maat worden bepaald.
Onaangename verrassingen op de bouwplaats kunnen
eigenlijk met grote mate van zekerheid worden voorkomen,
door een tijdige en juiste communicatie tussen ontwerper
en baksteenfabrikant.
Velp, juni 2008
Koninklijk Verbond van
Nederlandse Baksteenfabrikanten
Tel. 026 - 3845630
KNB en door deze ingeschakelde derden betrachten
hun uiterste best en de grootst mogelijke zorgvuldigheid
om tot een in alle opzichten toereikende dienstverlening
te komen. Het is desondanks altijd denkbaar dat
sprake kan zijn van een omissie, een gebrek en/of
een onnauwkeurigheid, onjuistheid of onvolledigheid
in een advies of product. KNB alsmede de door deze
ingeschakelde derden aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid
voor welke schade ook die daarvan het gevolg is,
zou kunnen zijn of geacht wordt te zijn.
